Διαδικασία, διαφάνεια και δημοσιότητα

Η online δημοσιοποίηση όλων ανεξαιρέτως των διοικητικών πράξεων που πραγματοποιούν οι φορείς του ευρύτερου δημόσιου τομέα παρουσιάζεται ως μία από τις σημαντικότερες καινοτομίες της κυβέρνησης υπέρ της διαφάνειας στο δημόσιο βίο. Στο ίδιο πνεύμα εντάσσονται και πρωτοβουλίες όπως π.χ. του Υπουργείου Υποδομών για τη δημιουργία online συστήματος ελέγχου των δημοσίων έργων στο οποίο θα αναρτώνται τεχνικοοικονομικά στοιχεία άλλες πληροφορίες, καθώς και η θεσμοθέτηση της δημόσιας διαβούλευσης για τα προς ψήφιση νομοσχέδια του κράτους.

Τέτοια μέτρα προφανώς είναι θετικά. Μάλιστα είναι η πρώτη φορά (τουλάχιστον όσο θυμάμαι) που το κράτος κάνει ένα τέτοιο άνοιγμα προς τον πολίτη, επιτρέποντάς του να έχει άμεση και δωρεάν πρόσβαση στα αποτελέσματα των αποφάσεών του αλλά και άμεση συμμετοχή σε ένα μέρος της διαδικασίας λήψης αποφάσεων. Αποτελούν όμως μόνο μερική λύση, καθώς δεν προωθούν τη διαφάνεια σε αυτή τη διαδικασία.

Η διαδικασία λήψης αποφάσεων μπορεί να αξιολογηθεί σε ό,τι αφορά το βαθμό συμμετοχής των εμπλεκόμενων φορέων από μια σειρά ποιοτικών χαρακτηριστικών. Σε μελέτη στην οποία είχα συμμετάσχει πριν από λίγα χρόνια αναφέρθηκε ότι ένα σύστημα χαρακτηρίζεται ως "ανοιχτό" όταν επιτρέπει τη συμμετοχή διαφορετικών ομάδων πίεσης (interest groups) στη λήψη των αποφάσεων, όταν έχει σαφώς καθορισμένους δείκτες μέτρησης της αποδοτικότητας της εφαρμογής των αποφάσεών του (κάτι που ζητείται πολύ έντονα από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή τον τελευταίο καιρό), όταν ενσωματώνει δημιουργικά την ανατροφοδότηση που προέρχεται από τους συμμετέχοντες σε αυτή και όταν προωθεί τη διαφάνεια μέσω της αυξανόμενης παροχής πληροφορίας σε όσους εμπλέκονται. Αυτές κατά τη γνώμη μου είναι ικανές αλλά όχι αναγκαίες συνθήκες για να χαρακτηριστεί ένα σύστημα ως διαφανές. Γιατί το παιχνίδι της διαφάνειας παίζεται πίσω από τις κουρτίνες, εκεί δηλαδή που δεν φτάνουν οι θεσμοθετημένες διαδικασίες ούτε έχει πρόσβαση το Internet. Στα διάφορα γραφεία και παρα-γραφεία πολιτικών στελεχών, στις προ- και μεθεκλογικές υποσχέσεις, στα "δικά μας παιδιά", στις κάθε λογής συνδιαλλαγές του πολιτικού και του επιχειρηματικού κόσμου.



Τίποτα, λοιπόν, δεν προϋποθέτει ότι η δημοσιοποίηση κάποιας διοικητικής πράξης ή η διαβούλευση για την λήψη κάποιας απόφασης αυτόματα θα είναι και διαφανής αν ο πολίτης δεν έχει πρόσβαση σε ολόκληρη τη διαδικασία λήψης απόφασης. Για παράδειγμα, με ποιον τρόπο μπορεί ο πολίτης να εξετάσει ότι η απόφαση πρόσληψης x υπαλλήλων στον τάδε φορέα όντως καλύπτει λειτουργικές ανάγκες και δεν γίνεται για να ικανοποιηθούν ρουσφέτια; Σε σχέση με το τελευταίο, κλασικό παράδειγμα αδιαφανούς διαδικασίας λήψης αποφάσεων είναι το γεγονός ότι μόλις πρόσφατα ο Υπουργός Οικονομικών ανέφερε ότι ούτε ο ίδιος δεν γνώριζε ότι το 2009 αποχώρησαν 14.000 δημόσιοι υπάλληλοι ενώ προσλήφθηκαν 29.000 - δηλαδή ο ίδιος ο Υπουργός δεν ήξερε ότι για κάθε έναν δημόσιο υπάλληλο που έφευγε πλήρωνε δύο επιπλέον!

Εξάλλου, η δημοσιοποίηση ήδη ειλημμένων αποφάσεων φέρνει σε θέση ισχύος αυτόν που τις δημοσιεύει, καθώς είναι τελείως διαφορετικός ο έλεγχος της διαδικασίας από τον έλεγχο του αποτελέσματος. Σε μια αμφισβητούμενης διαφάνειας απόφαση ο εκάστοτε λειτουργός που την υπογράφει πιο εύκολα μπορεί να υπερασπιστεί τη νομιμότητα και τη χρησιμότητά της από ότι κατά τη διάρκεια της διαδικασίας λήψης της απόφασης όταν όλα τα δεδομένα θα είναι ανοιχτά και προσβάσιμα σε όποιον θέλει να ελέγξει.

Τέλος, η χρήση του όρου "πολίτης" σε αυτό το άρθρο δεν είναι τυχαία. Η πρόσβαση στην πληροφορία δεν πρέπει να περιορίζεται μόνο στους φορείς και τα πρόσωπα που εμπλέκονται σε μία συγκεκριμένη διαδικασία λήψης απόφασης αλλά πρέπει να συμπεριλαμβάνει όλους τους πολίτες ανεξαιρέτως. Σε αυτό το ζήτημα είμαστε δυστυχώς πολύ πίσω, καθώς ούτε καν το πρώτο δεν εξασφαλίζεται. Για παράδειγμα, μελέτες που έχουν εκπονηθεί από δημόσιους οργανισμούς και που επί της ουσίας έχουν πληρωθεί από τις φορολογικές εισφορές των πολιτών δεν είναι καν διαθέσιμες στο ευρύ κοινό. Ακόμα χειρότερο, η διάθεσή τους δεν βασίζεται σε κάποιο θεσμοθετημένο πρωτόκολλο επικοινωνίας αλλά στις ορέξεις διοικητικών υπαλλήλων μεσαίου βεληνεκούς, που θεωρούν το τμήμα του οργανισμού που προΐστανται ως το προσωπικό τους τσιφλίκι.

Γι’αυτό η πραγματική διαφάνεια θέλει ανοιχτά όλα τα βήματα της διαδικασίας λήψης απόφασης και όχι μόνο τη λογοδοσία για το τελικό αποτέλεσμα. Συνεπώς υπάρχει σημαντική διαφορά ανάμεσα στη διαφάνεια και τη δημοσιότητα. Η πρώτη προϋποθέτει εκ βάθρων αναδόμηση της λειτουργίας του κράτους, ώστε το τελικό αποτέλεσμα να είναι προϊόν μιας διαφανούς διαδικασίας σε όλα τα στάδιά της, ενώ η δεύτερη χρειάζεται απλώς κάποιον να ανεβάζει τις αποφάσεις στο Internet. Μια σχετικά καλή αρχή για περαιτέρω πληροφόρηση στο ζήτημα είναι και το άρθρο της Wikipedia για το radical transparency (με τις γνωστές επιφυλάξεις για το περιεχόμενο της Wikipedia).

Πάντως σημειολογικά και μόνο το γεγονός ότι τα πρακτικά του Συμβουλίου των Πολιτικών Αρχηγών περί διαφάνειας που πραγματοποιήθηκε στις 15 Δεκεμβρίου 2009 θα μείνουν… αδιαφανή μέχρι τις 15 Δεκεμβρίου 2029 λόγω απορρήτου, δεν αφήνει περιθώρια για αισιοδοξία…

This entry was posted in . Bookmark the permalink.
Από το Blogger.