Archive for Οκτωβρίου 2010

Περί ηθικού πανικού


Αυτή η φωτογραφία, τραβηγμένη χτες το πρωί κοντά στο γραφείο μου στην Κυψέλη, επιδέχεται πολλών ερμηνειών που μπορούν να προκύψουν μετά από περισσότερη ή λιγότερη σκέψη. Επειδή θεωρώ ότι οι αυτόματες και λιγότερο επεξεργασμένες αντιδράσεις και ερμηνείες είναι αυτές που εκφράζουν τις πραγματικές αντιλήψεις χωρίς το "ραφινάρισμα" της νοητικής επεξεργασίας, η πρώτη σκέψη που μου ήρθε στο μυαλό όταν είδα την πεταμένη τσάντα με στενοχώρησε γιατί ήταν αυτή ακριβώς που δεν θα ήθελα να είναι: Κυψέλη - εγκληματικότητα - ενδεχομένως μετανάστες - ληστεία - διαφυγή - πέταγμα της τσάντας.

Όσο κι αν θέλω λοιπόν να το παίζω ανεπηρέαστος από την καθημερινή και συνεχή τρομολαγνεία, τελικά δεν τα καταφέρνω να μην επηρεαστώ. Αποφεύγω να κυκλοφορώ στο τρίγωνο Ομόνοια-Βάθης-Πλ. Καραϊσκάκη με το αυτοκίνητο όταν έχει σκοτεινιάσει (για πόδια μόνο μέρα και υπό προϋποθέσεις) και όποτε πρέπει να το κάνω κλειδαμπαρώνομαι και κρύβω τσάντες, κινητά, πορτοφόλια. Κάθε φορά που αλλάζω πεζοδρόμιο μεταφέρω την τσάντα στο χέρι που βρίσκεται στη μέσα μεριά του δρόμου. Μέρη οικεία για εμένα μέχρι πριν από μερικά χρόνια (Ευριπίδου - στο Soul είχα περάσει αρκετά βράδια, Πλατεία Θεάτρου - παρκάρισμα Σάββατο πρωί για ψώνια στη Βαρβάκειο) πλέον τα θεωρώ απροσπέλαστα. Νομίζω ότι το αίσθημα ανασφάλειας στις συγκεκριμένες περιοχές είναι δικαιολογημένο - όταν όμως παύει να συνδέεται μόνο με τις κοινωνικές ιδιαιτερότητες αυτών των περιοχών και εμφανίζεται παντού (έστω και σε χαμηλότερο βαθμό), ακόμα και όταν π.χ. περπατάς στα Ιλίσια ή τρέχεις στην Πανεπιστημιούπολη, τότε κάτι δεν πάει καλά.

Αυτό που δεν πάει καλά είναι η ο διαχωρισμός και η αναγνώριση των χαρακτηριστικών που κάνουν κάθε κατάσταση διαφορετική και των πιθανοτήτων που δημιουργούνται για να παραχθεί ένα αρνητικό αποτέλεσμα σε μία δεδομένη κατάσταση. Εν ολίγοις, η άκριτη ισοπέδωση είναι δείγμα του ηθικού πανικού που έχει επηρεάσει την κοινωνία στο συγκεκριμένο ζήτημα: συλλογική επικινδυνότητα όλων των μεταναστών, αδυναμία και έλλειψη επιθυμίας ενσωμάτωσής τους στην ελληνική κοινωνία, απουσία "ασφαλών" περιοχών. Μόνο που ποτέ δεν περίμενα ότι αυτός ο ηθικός πανικός θα είχε προσωπική επίδραση και σε εμένα, κι αυτό είναι κάτι που δεν ξέρω πώς να το αντιμετωπίσω.

Μου δημιουργούνται λοιπόν μια σειρά από ερωτήματα: πώς αντιμετωπίζονται τα προσωπικά συναισθήματα ηθικού πανικού; Πώς μπορείς να μην επηρεάζεσαι σε ατομικό επίπεδο από το συλλογικό/κοινωνικό mindset; Σε τελική ανάλυση, είναι υγιές να μην επηρεάζεσαι; Aν όχι, τότε ποια είναι η σωστή (όπως κι αν αντιλαμβάνεται καθένας αυτό τον όρο) επιρροή ενός αρνητικού φαινομένου;

Posted in | 7 Comments

Τα intertubes και άλλες αστοχίες

Σήμερα το πρωί προσπαθούσα για αρκετή ώρα να στείλω μερικά e-mail αλλά το δίκτυο στο γραφείο σέρνεται κυριολεκτικά. Όσο λοιπόν περίμενα να φύγουν τα e-mail (ένα-ένα ανά 1-2 λεπτά) θυμήθηκα κάτι αστείο που είχα διαβάσει προ καιρού και αυτόματα μου ήρθαν στο μυαλό κάποιες ανάλογες περιπτώσεις στην Ελλάδα. Έτσι απλά αυτό το post βρήκε το δρόμο του.

Για να μην μακρηγορώ, το 2006 ο ρεπουμπλικανός γερουσιαστής Ted Stevens ήταν εισηγητής εναντίον ενός νομοσχεδίου για τη δικτυακή ουδετερότητα. Προσπαθώντας να περιγράψει την ανάγκη επιβολής τελών που θα επέτρεπαν σε ορισμένους ISP να προσφέρουν στους πελάτες τους μεγαλύτερη προτεραιότητα στην πρόσβαση στο διαδίκτυο, παρομοίασε το Internet σαν μία "σειρά από σωλήνες" (series of tubes) που "γεμίζουν" από περιεχόμενο και γιαυτό χρειάζεται κάποιου είδους προτεραιοποίηση στην πρόσβαση. Το σύμμειγμα "intertubes" βρήκε μια επάξια θέση στην διαδικτυακή κουλτούρα και ο γερουσιαστής (που παρεμπιπτόντως σκοτώθηκε σε αεροπορικό δυστύχημα) επικρίθηκε σφοδρά για την έκφραση βαρύνουσας άποψης σε ένα θέμα που δεν κατείχε.

Ανάλογες ατυχείς δηλώσεις έχουν γίνει και από δικούς μας πολιτικούς. Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η αναπαραγωγή του αστικού μύθου "Hellenic Quest" το 2008, από τον τότε Υπουργό Παιδείας κ. Στυλιανίδη σε εναρκτήρια ομιλία του στο πλαίσιο μαθητικών αγώνων επιχειρηματολογίας. Επίσης, πολλοί πολιτικοί και ιδιαίτερα τον τελευταίο καιρό αναπαράγουν τον ήδη αποδομημένο μύθο περί κινεζικού ιδεογράμματος που σημαίνει ταυτόχρονα "κρίση" και "ευκαιρία". Θυμάμαι χαρακτηριστικά τον κ. Αβραμόπουλο σε συνέντευξή του πριν από λίγες εβδομάδες στο Mega (το απομαγνητοφωνημένο κείμενο εδώ) να χρησιμοποιεί ακριβώς αυτή τη ρήση, αλλά και τον Υπουργό Ανάπτυξης κ. Χρυσοχοΐδη να αναφέρεται σε κρίση που μπορεί να μετατραπεί σε ευκαιρία στην πρόσφατη συνάντησή του με τους επικεφαλής του ΣΕΒ.

Δεν είναι όμως μόνο οι πολιτικοί που ακολουθούν ατυχείς υποδείξεις των συμβούλων τους ή που θεωρούν ότι κατέχουν ένα ζήτημα για το οποίο δεν έχουν ιδέα. Η πληθώρα "ενημερωτικών" blogs και ιστοσελίδων ευνοεί τη ραγδαία αναπαραγωγή κατασκευασμένων ειδήσεων και αστικών μύθων που κυκλοφορούν στο Internet στα intertubes εδώ και χρόνια. Πολύ πρόσφατο (χτεσινό) παράδειγμα η αναπαραγωγή και εξάπλωση σε διάφορα τέτοια blogs μιας είδησης περί μιας γεώτρησης στη Ρωσία που άνοιξε μια τρύπα στην κόλαση από την οποία ακούγονταν ανθρώπινες κραυγές (για όνομα...) Το hoax αυτό κυκλοφορεί από το 1997, το θυμάμαι μάλιστα στην αρχή της ενασχόλησής μου με το Internet τα intertubes και φυσικά σε εκείνες τις αθώες και απονήρευτες εποχές το είχα πιστέψει. Η αποδόμηση του μύθου από το Snopes, την εγκυρότερη πηγή αναφοράς αστικών μύθων, βρίσκεται εδώ (BTW, το link στο σχετικό tweet μου βρήκε θέση στο Hi-Influential Daily του @karpidis, τον οποίο και ευχαριστώ).

Τα παραπάνω επιβεβαιώνουν ότι οφείλουμε να είμαστε ιδιαίτερα προσεκτικοί στο τι διαβάζουμε και τι πιστεύουμε, και ιδιαίτερα οι κατέχοντες πιο εξέχουσες θέσεις όπως οι προαναφερθέντες πολιτικοί. Θα μου πεις, οι πράξεις τους είναι που έχουν φέρει τη χώρα στο χάλι που βρίσκεται, τα λόγια μας πείραξαν; Πειράζουν στο βαθμό που αντιπροσωπεύουν τον τρόπο με τον οποίο διοικούν τους τομείς στους οποίους προΐστανται και την προχειρότητα με την οποία αντιμετωπίζουν τη δημιουργία και έκφραση πολιτικών.

Το αυτό ισχύει και για ζητήματα στα οποία πραγματοποιείται σοβαρή επιστημονική έρευνα. Εκεί όμως η υιοθέτηση μιας άποψης προϋποθέτει ότι έχει διέλθει από το κριτικό σύστημα σκέψης του δέκτη και η συνοδεύουσα επιχειρηματολογία έχει θεωρηθεί επαρκής. Αν όμως κάποιος βιάζεται να απορρίψει οποιαδήποτε (με την κυριολεκτική σημασία της λέξης) συμπεράσματα που προέρχονται από (επαναλαμβάνω) σοβαρή επιστημονική έρευνα επειδή δεν συνάδουν με τις πολιτικές ή άλλες πεποιθήσεις του, αυτό το θεωρώ εξίσου άστοχο με το να αποδέχεται άκριτα ότι ένα ρωσικό γεωτρύπανο ανακάλυψε τη σπηλιά της κόλασης.

Posted in | 2 Comments

Μάριο Βάργκας Γιόσα

Με την απονομή του Νόμπελ Λογοτεχνίας 2010 στον Μάριο Βάργκας Γιόσα αισθάνομαι σαν να αποκαταστάθηκε μια αδικία, ή να έκλεισε ένας κύκλος που έμενε αδίκως ανοιχτός. Λίγο η προσωπική και διόλου αμερόληπτη προτίμηση, σε μεγάλο βαθμό η σημασία του έργου του, λίγο η πολιτική και δημοκρατική του δράση που συνοδεύει τη συγγραφική του δραστηριότητα, νομίζω ότι σε κάθε περίπτωση το άξιζε πέρα για πέρα.


Έχω κατά καιρούς αναρωτηθεί γιατί με έχει κερδίσει τόσο πολύ αυτός ο συγγραφέας, γιατί κάθε βιβλίο του (με εξαίρεση το "Πράσινο Σπίτι", που απλά επιβεβαιώνει τον κανόνα) με συναρπάζει και μου αφήνει τόσο διαφορετική επίγευση στο τέλος. Ίσως έχει να κάνει με το ότι όλοι οι κύριοι χαρακτήρες του κυνηγούν κάτι που δύσκολα πιάνεται κι αυτό τους κάνει αμέσως συμπαθείς προς τον αναγνώστη: ο Paul Gauguin και η (γιαγιά του) Flora Tristan αναζητούν ένα ιδανικό ζωής μακριά από τα τετριμμένα ("Ο Παράδεισος στην Άλλη Γωνία"), ο Ρικάρντο τον έρωτα στο πρόσωπο της Λίλυ ("Το Παλιοκόριτσο"), τα μέλη του Κύκλου την ωριμότητα μέσα σε ένα ασφυκτικό στρατιωτικό περιβάλλον ("Η Πόλη και τα Σκυλιά"), ο Μάυτα μια επαναστατική ουτοπία ("Μια Ιστορία για τον Μάυτα"). Ίσως είναι το ότι συνηθίζει να δίνει στην πλοκή τόσες πολλές στροφές και αλλαγές που δεν μπορείς όχι να βαρεθείς αλλά να προβλέψεις τι θα γίνει στις επόμενες σελίδες. Σίγουρα είναι η εξαιρετικά λεπτομερής χαρτογράφηση των χαρακτήρων και η περιγραφή της αλληλεπίδρασης με το περιβάλλον τους, όπως η σταδιακή μετατροπή του Πανταλέοντα Παντόχα από τίμιο λοχαγό σε μεγάλο προαγωγό γυναικών ("Ο Πανταλέων και οι Επισκέπτριες") και της ειρηνικής θρησκευτικής κολεκτίβας του Συμβουλάτορα σε μάχιμο επαναστατικό τάγμα ("Ο Πόλεμος της Συντέλειας του Κόσμου"). Σε όλα αυτά συμβάλλει η μαεστρία του στη χρήση της χρονικής και χωρικής ασυνέχειας στη διήγηση και η (σχεδόν ψυχαναγκαστική) επιμονή του στις λεπτομέρειες που γίνονται αναπόσπαστα μέρη της πλοκής. Αυτές είναι μερικές από τις σκέψεις μου, ως ερασιτέχνη αναγνώστη, για τα χαρακτηριστικά της γραφής του Γιόσα που τον κάνουν τόσο θελκτικό.

Αλλά δεν είναι μόνο καθαρά λογοτεχνικοί οι λόγοι που με κάνουν να τον αγαπώ τόσο. Ο Γιόσα ήταν ο πρώτος συγγραφέας που μου πρόσφερε κάτι τόσο διαφορετικό από ό,τι (λίγο) είχα διαβάσει μέχρι το 1998, οπότε και απόκτησα το "Πανταλέων και οι Επισκέπτριες" μετά από υπόδειξη της φίλης Ana που μου έμαθε Ισπανικά. Ήταν το benchmark με το οποίο στην αρχή σύγκρινα κάθε άλλο βιβλίο που διάβαζα, παρότι αυτό με οδήγησε στο να απορρίψω αρχικά συγγραφείς που εκτίμησα αργότερα, όπως ο Francisco Coloane και ο Javier Marías. Και τέλος ήταν αυτός που, έχοντας διαβάσει όλα τα μεταφρασμένα στα ελληνικά βιβλία του, με ώθησε να αρχίσω να ψάχνομαι και να επεκτείνω τα μέχρι τότε περιορισμένα αναγνωστικά όριά μου.

Έχουν περάσει αρκετά χρόνια από τότε που διάβασα τον Πανταλέοντα, τον Μάυτα, τον Λιτούμα, τη "Γιορτή του Τράγου" και ομολογώ ότι πολλές λεπτομέρειες μου διαφεύγουν. Ίσως αυτή είναι μια καλή αφορμή να τα ξαναδιαβάσω και, γιατί όχι, να επαναξιολογήσω τον Γιόσα βάζοντάς τον στη θέση του κρινόμενου.

Posted in | 2 Comments

Τα όρια της επικοινωνίας

Με αφορμή αυτό το άρθρο στο Wired (ευχαριστίες στον @asteris) που διερωτάται για τη χρησιμότητα των χιλιάδων μελών σε ένα προσωπικό online κοινωνικό δίκτυο και υποστηρίζει την ουσιαστική επικοινωνία με ένα διαχειρίσιμο αριθμό μελών, ήθελα να καταθέσω δύο σύντομες σκέψεις που προέκυψαν από τη συμμετοχή μου στο Twitter εδώ και ένα περίπου χρόνο.

Πρώτον, η (μικρο)διασημότητα που μπορεί να αποκτηθεί (όταν δεν προϋπάρχει), και που συνήθως μεταφράζεται σε μερικές χιλιάδες followers, μπορεί να αποτελέσει κακό οδηγό συμπεριφοράς. Ελιτίστικες και αγενείς συμπεριφορές μπορούν να προκύψουν από τη νεοαποκτηθείσα δημοσιότητα ως αποτέλεσμα κακού χειρισμού της τελευταίας. Όταν, μάλιστα, η αγένεια και ο ελιτισμός βασίζονται σε υπεροψία που προκύπτει από την επαγγελματική (ή έστω περιστασιακή) ενασχόληση με τον ευρύτερο χώρο των social media, τότε το πρόβλημα είναι βαθύτερο και αφορά την πραγματική προσωπικότητα του ατόμου και όχι την δικτυακή. Παραδείγματα υπάρχουν και μάλιστα πολύ πρόσφατα. Από την άλλη, όμως, η σωστή διαχείριση του δικτύου μπορεί να βοηθήσει στη διατήρηση του προσωπικού χαρακτήρα της επικοινωνίας ακόμα κι αν κάποιος σκαρφαλώσει στα κατώτερα επίπεδα της μικροδημοσιότητας. Ένα φιλτράρισμα των ατόμων με τους οποίους κανείς θα επιλέγει να συναναστρέφεται μπορεί να δώσει στη δικτυακή συναναστροφή μια προσωπική χροιά. Κανείς δεν μπορεί να απαγορεύσει σε κάποιον να τον ακολουθεί, όμως είναι θεμιτό να μπορεί ο ίδιος να επιλέγει αν θα ανταποδώσει το follow. Αρκεί, πάντα, να μην αποτελεί μοναδικό στόχο η ενίσχυση της ματαιοδοξίας (self-importance is the word) μέσω π.χ, της αύξησης του λόγου followers/friends.



Δεύτερον, πέρα από ένα σημείο εξάπλωσης του δικτύου, η διαχείρισή του δυσχεραίνει εκθετικά και η σχέση μεταξύ μεγέθους δικτύου και ουσίας της επικοινωνίας αντιστρέφεται. Το ποσοστό των followers που είναι και πραγματικοί συμμετέχοντες σε συζητήσεις φθίνει, ενώ ο κάτοχος του λογαριασμού μετατρέπεται σε "broadcaster" εξαιτίας της πεπερασμένης δυνατότητάς του να παρακολουθεί και να απαντάει με τον ίδιο ρυθμό όταν το δίκτυό του ήταν 20 και 30 φορές μικρότερο. Επιπλέον, πέρα από αυτό το σημείο λειτουργεί και το πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα της μικροδιασημότητας που προσθέτει followers που ακολουθούν επειδή βρίσκουν ενδιαφέροντα τα γραφόμενα και όχι επειδή περιμένουν ουσιαστική επικοινωνία μέσα στο πλήθος των χιλιάδων followers. Εντάξει, στις περιπτώσεις πραγματικών big time celebrities όπως ο Ashton Kutcher ή η Lady Gaga, το follow ικανοποιεί μια ηδονοβλεπτική ψευδο-ανάγκη και μια αίσθηση "εγγύτητας" προς το διάσημο πρόσωπο - και μερικές φορές μια απάντηση σε κάποιο μήνυμα που θα μνημονεύεις στον αιώνα τον άπαντα. Σε όσους όμως έχουν καταφέρει να συγκεντρώσουν έναν σημαντικό αριθμό followers, το να προστεθούν κι άλλοι πιθανότατα δεν αυξάνει την διάδραση. Ένα ερώτημά μου είναι ποιος είναι αυτός ο αριθμός ή μάλλον πώς προσεγγίζεται στο χώρο των online κοινωνικών επαφών και κάπου εκεί σταματά η άποψη και η όποια γνώση μου για το θέμα.

Όσο για το ψευδό-δίλημμα Facebook ή Twitter, νομίζω ότι δε στέκει καν με δεδομένη την πληθώρα από πλατφόρμες με διαφορετικά χαρακτηριστικά που καλύπτουν διαφορετικές μορφές δικτύωσης. Αν έπρεπε όμως να επιλέξω μεταξύ των δύο θα διάλεγα Twitter με τα χέρια κάτω. Περισσότερα σε επόμενο post.

Posted in | 5 Comments

Αποφάσεις και ψευδαισθήσεις

Είχα κάποτε ένα φίλο που κυκλοφορούσε με ποδήλατο στην Αθήνα πριν 15 χρόνια, προτού η ποδηλασία στην πόλη εξελιχθεί στο σημερινό κίνημα, που σπούδασε telecoms στα τέλη της προηγούμενης δεκαετίας, πριν η αγορά ανοίξει και ο χώρος κατακλυστεί από δεκάδες σχετικές (ή και άσχετες) επιχειρήσεις, και που περίπου την ίδια περίοδο αποφάσισε να κατοικήσει εκτός αστικού ιστού κάνοντας commuting στην πόλη καθημερινά, πριν αυτή η συμπεριφορά μετατραπεί σε αναγνωρισμένη και μετρήσιμη τάση στις επιβατικές μεταφορές. Αυτόν τον φίλο πάντοτε τον ζήλευα (με την καλή έννοια) γιατί μπορούσε να βλέπει μπροστά. Να αξιολογεί τα τωρινά γεγονότα, να τα προβάλλει στο μέλλον και να πραγματοποιεί συμφέρουσες γι'αυτόν κινήσεις πριν τον υπόλοιπο κόσμο. Και το σημαντικότερο: να προβλέπει και να αποφασίζει σωστά.

Εγώ από την άλλη δεν το'χω αυτό το προτέρημα. Θεωρώ ότι έχω μια ασαφή ιδέα του τι μπορεί να γίνει βραχυπρόθεσμα σε ορισμένους τομείς της ζωής (by the way, αυτή η ασάφεια βγαίνει σχεδόν πάντα στα γραπτά μου εδώ μέσα) ή/και της κατεύθυνσης που θα ήθελα να δώσω στη ζωή μου και προσπαθώ να τη μετουσιώσω σε πράξη με έναν τρόπο εξίσου ασαφή. Ορισμένες φορές αισθάνομαι ότι δε μπορώ να αποκωδικοποιήσω τον ορυμαγδό της πληροφορίας που λαμβάνω καθημερινά και καταλήγω να αποσυντονίζομαι και είτε να μένω αδρανής, είτε να αμφιταλαντεύομαι μεταξύ των εναλλακτικών αποφάσεων χάνοντας πολύτιμο χρόνο.

Καταλαβαίνω ότι το σημαντικό σε τέτοιες καταστάσεις είναι να παίρνεις άμεσα μια απόφαση, όσο κι αν φοβάσαι ότι η ελλιπής γνώση μπορεί να σε οδηγήσει στο λάθος δρόμο. Αυτό μου είχε πει και ο φίλος που ανέφερα στην αρχή, όταν πριν πολλά χρόνια είχαμε μια εκ βαθέων συζήτηση (και που δυστυχώς ήταν η τελευταία μας). Αλλά για όσους έχουμε μάθει να νιώθουμε έτοιμοι να πάρουμε μια απόφαση μόνο όταν οι εναλλακτικές, τα κριτήρια και οι πιθανές επιπτώσεις είναι τουλάχιστον διακριτά, είναι πραγματικά δύσκολο. Μάλιστα, γίνεται ακόμα δυσκολότερο όσο περνούν τα χρόνια, γιατί το μέγεθος του ρίσκου που δέχεσαι να αναλάβεις ελαττώνεται. Τι μένει λοιπόν;

Μένει να αποδομήσεις τις ψευδαισθήσεις που κυριεύουν και ορίζουν τη ζωή και την πορεία σου. Μη ρωτάς ποιες - όλοι τις έχουμε. Εγώ που ονειρεύομαι να γίνω ακαδημαϊκός, ο άλλος που σκέφτεται ότι η γκόμενα που γνώρισε μπορεί να γίνει γυναίκα του, ο τάδε που έχει βάλει στο μάτι μια θέση στην εταιρεία που δουλεύει. Μπορείς να καταφέρεις να γίνεις αυτό που κρύβεται πίσω από την ψευδαίσθησης ξεκινώντας να το υποδύεσαι. Εκεί είναι το μεγάλο στοίχημα: να καταφέρεις να τις αποδομήσεις σταδιακά χωρίς να φέρεις τα πάνω-κάτω με απότομο τρόπο, χωρίς να πληγώσεις ανεπανόρθωτα τρίτους (γιατί σίγουρα θα τους πληγώσεις και θα πληγωθείς), κοινώς χωρίς να τα κάνεις πουτάνα επειδή ένα πρωί ξύπνησες και αποφάσισες να τα σαρώσεις όλα. Αν είσαι μάγκας, θα το καταφέρεις, αν όχι, θα κλωθογυρίζεις μέσα στην ψευδαίσθησή σου, ανήμπορος να ανεβείς σε κάποιο από τα τρένα που περνούν.

Posted in | Leave a comment
Από το Blogger.