Archive for Ιανουαρίου 2011

Franzen, Demick: σκέψεις και σύντομη κριτική

Χάρηκα ιδιαίτερα προχτές όταν διάβασα ότι το "Freedom" του Jonathan Franzen και το "Nothing to Envy: Ordinary Lives in North Korea" της Barbara Demick είναι ανάμεσα στους φιναλίστ για το National Book Critics Circle Award των ΗΠΑ - καθένα στην κατηγορία του.


To "Freedom" το διαβάζω τώρα και όσο κι αν δεν θέλω, τόσο λόγω θέματος όσο και λόγω μεγέθους, το μυαλό πηγαίνει στο τεράστιο "The Corrections". Όμως (και δόξα τω Θεώ) δεν είναι Corrections, δεν πρέπει να είναι Corrections και δεν θα ήθελα να είναι σαν το Corrections, απλώς γιατί δεν γίνεται κάτι άλλο να πλησιάσει το Corrections (η σύνταξη αυτής της πρότασης τα σπάει). Το Freedom όμως είναι ένα "μεγάλο" βιβλίο, που ασχολείται πάλι με μια μεγάλη αμερικανική οικογένεια αλλά από τελείως διαφορετική σκοπιά και με διαφορετικά (ή μήπως απλά περισσότερα;) λογοτεχνικά εφόδια σε σχέση με το Corrections. Δε θέλω να πω κάτι άλλο, τώρα το διαβάζω το βιβλίο, εξάλλου κι αυτές οι τρεις αράδες ίσως να μην έχουν νόημα όταν τελειώσω την ανάγνωση. Νομίζω όμως ότι έστω κι αν δεν ξαναπιάσει στυλό στα χέρια του, με αυτά τα δύο βιβλία ο Franzen έχει κερδίσει επάξια μια θέση ανάμεσα στους μεγάλους Αμερικανούς λογοτέχνες, όπως η φίλη Don't Ever Read Me έχει τόσο εύστοχα σχολιάσει.

Το "Nothing to Envy" το διάβασα κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού. Αν εξαιρέσεις τη σουρρεάλ εικόνα του να κάθομαι στην παραλία με τον ήλιο να καίει και παιδάκια γύρω μου να παίζουν ενώ εγώ διάβαζα για Βορειοκορεάτες που απόδρασαν από το κράτος-φυλακή, το βιβλίο είναι αρκετά πιο ελαφρύ από ό,τι περίμενα, χωρίς αυτό να είναι αρνητικό. Η (μη στρατευμένη) λογοτεχνία για τη ζωή των ανθρώπων στη Βόρεια Κορέα είναι ιδιαίτερα σκληρή, καθώς περιγράφει ανέχεια, βασανιστήρια, πόνο, εξαθλίωση και λοιπά όμορφα. Όμως αυτό το βιβλίο δείχνει και την όμορφη πλευρά της ζωής στη χώρα των Κιμ, μιας ζωής που περιλαμβάνει φιλοδοξίες νέων ανθρώπων, έρωτες ανομολόγητους και εκφρασμένους, αλλά και μικρές "αταξίες" μέσα στο καταπιεστικό σύστημα που γίνονταν μεγαλύτερες και πιο θρασείς καθώς ολοένα περισσότεροι άνθρωποι συνειδητοποιούσαν ότι το σύστημα είναι σαθρό εκ των έσω.

Τέλος, αξιοσημείωτη είναι η παρουσία του 101-ετούς Γερμανο-Ολλανδού Hans Keilson στη λίστα των 5 φιναλίστ στην κατηγορία "Λογοτεχνία", με τη μετάφραση του έργου του Comedy In A Minor Key (Komödie in Moll) του 1947. Κάλλιο αργά παρά ποτέ.

Posted in | Leave a comment

Καρότο και μαστίγιο

Χτες η δικαιοσύνη αποφάσισε ότι όλες οι κατηγορίες για τους εναπομείναντες εμπλεκόμενους στην υπόθεση του Βατοπεδίου έχουν παραγραφεί. Προχτές, ο @arkoudos δημοσίευσε ένα συγκλονιστικό post για το παζάρι που γίνεται μεταξύ των κομμάτων (και δη των δύο μεγάλων) για το περιεχόμενο του πορίσματος για την υπόθεση Siemens. Πριν λίγες μέρες, η Βουλή ψήφισε με συντριπτική πλειοψηφία εναντίον της άρσης ασυλίας τεσσάρων βουλευτών - και τα τέσσερα αιτήματα άρσης ασυλίας σχετίζονταν με δραστηριότητές τους ενόσω κατείχαν θέσεις πολιτικής εξουσίας. Επιπλέον, η Ένωση Δικαστών και Εισαγγελέων εξέδωσε ανακοίνωση στηλιτεύοντας τη διαμόρφωση νομικού πλαισίου ατιμωρησίας προς τους πολιτικούς.


Από την άλλη μεριά, μόλις χτες δόθηκε στη δημοσιότητα το σχέδιο νόμου περί ευθύνης υπουργών, το οποίο κινείται, σύμφωνα με τα λεγόμενα των συντακτών του, στα όρια των συνταγματικών δυνατοτήτων. Επίσης, σήμερα ακούστηκε πρόταση του βουλευτή Κ. Μητσοτάκη για ανάρτηση στο Διαδίκτυο των δηλώσεων "πόθεν έσχες" των υπουργών, με την επισήμανση ότι "όσο δεν γίνονται αυτά τα πράγματα, οι πολίτες είναι καχύποπτοι απέναντι στο πολιτικό σύστημα".

Με το φτωχό μου το μυαλό, το πολιτικό σύστημα (γιατί το ζήτημα πλέον δεν αγγίζει μόνο την τωρινή ή την παρελθούσα κυβέρνηση) κρατάει καρότο και μαστίγιο, και μάλιστα τα χρησιμοποιεί πολύ καλά όταν οι συνθήκες το απαιτούν. Οι απανωτές αποφάσεις που ανέφερα στην αρχή ενισχύουν την ήδη τεράστια οργή του κόσμου (που δε μετουσιώνεται σε αντίσταση αλλά σε αντίδραση με άλλες αφορμές - αυτό όμως είναι εντελώς διαφορετικό ζήτημα). Μήνες ακούγαμε για Βατοπέδι και μαύρα ταμεία της Siemens, και τώρα η μεν μία υπόθεση έκλεισε αναίμακτα ενώ για την άλλη το παζάρι για να βρεθεί η φόρμουλα που ελαχιστοποιεί τη ζημιά, πιθανότατα σε βάρος της αλήθειας, οργιάζει. Το μαστίγιο του πολιτικού συστήματος συντηρεί την ατιμωρησία του, τις συνθήκες έλλειψης λογοδοσίας, και όλα αυτά υπό τον μανδύα της νομιμότητας που το ίδιο έχει θεσπίσει.

Από την άλλη, η οργή του κόσμου πρέπει να κατευναστεί με κάποιο τρόπο, έστω και προσωρινά. Γιαυτό συζητήθηκε άρον-άρον για το νόμο περί ευθύνης υπουργών εμβόλιμα στη συζήτηση για τα κλειστά επαγγέλματα, όπως αναφέρθηκε, γιαυτό και γίνονται δηλώσεις δήθεν υπέρ ρηξικέλευθης διαφάνειας όπως του κ. Μητσοτάκη. Το (υπάρχον και σημαντικό) εμπόδιο της συνταγματικής αναθεώρησης προβάλλεται ως ο διαδικαστικός λόγος για τον οποίο οι αλλαγές δεν είναι περισσότερο ριζικές. Ταυτόχρονα τίθεται και το επόμενο deadline: η επόμενη αναθεωρητική Βουλή. Να'το και το καρότο, με τη διαφορά ότι στην προηγούμενη αναθεωρητική Βουλή, όλες οι προτάσεις πλην μίας καταψηφίστηκαν. Δεν αμφιβάλλω ότι το ίδιο θα γίνει και στην επόμενη ευκαιρία που θα τους δοθεί. Στα λόγια η συναίνεση είναι εύκολο να επιτευχθεί, αλλά το πραγματικό πρόσωπο του πολιτικού συστήματος φαίνεται όταν παίζεται η επιβίωσή του.

Για να σταματήσει αυτή η συνειδητή στρατηγική κατευνασμού του αισθήματος οργής των πολιτών χωρίς ουσιαστικές αλλαγές στη λειτουργία του συστήματος, είναι σημαντικό να αντιστραφούν οι ρόλοι. Να αναδειχτεί ότι αυτοί που κρατάνε το μαστίγιο δεν είναι οι πολιτικοί αλλά οι πολίτες, κι αυτό προϋποθέτει καταρχάς την ανάληψη πρωτοβουλιών. Ομολογώ ότι δεν έχω ιδέα τι είδους πρωτοβουλίες πρέπει να είναι αυτές, αντιθέτως έχω κάποια ιδέα για το τι δεν πρέπει να γίνει (βλ. Χατζηδάκης) όσο κι αν το θυμικό μπορεί να παρακινεί σε τέτοιες ενέργειες. Ίσως μια ανοιχτή διαβούλευση μεταξύ πολιτών θα μπορούσε να διαμορφώσει τρόπους αντίδρασης σε αυτή τη στρατηγική, να "δοθεί τρόπος στην οργή" όπως πολύ εύστοχα συμπυκνώθηκε σε 4 λέξεις. Η συζήτηση, που έχει ήδη ανοίξει, έστω και στον περιορισμένο αλλά επιδραστικό μικρόκοσμο του Twitter, φαίνεται να έχει ενδιαφέρον. Μένει να φανεί το αποτέλεσμα και, κυρίως, οι πρωτοβουλίες που θα ληφθούν και η απήχησή τους.

Posted in | 1 Comment

Για τα λεφτά τα κάνεις όλα

Για περίπου 100 εκατομμύρια Ευρώ το χρόνο, η καθολική απαγόρευση του καπνίσματος σε δημόσιους χώρους που τόσο πολύ είχε προβληθεί και για την οποία βαρύγδουπα τονιζόταν ότι "αυτή τη φορά θα εφαρμοστεί καλύτερα" πάει στα σκουπίδια. Δε μπορώ να πω ότι εκπλήσσομαι για την αδυναμία εφαρμογής του νόμου, για την οποία δεν είναι υπεύθυνος μόνο ο ανεπαρκής κρατικός μηχανισμός αλλά και το ξερό μας το κεφάλι σε συνδυασμό με μια στρεβλή αντίληψη της έννοιας των δικαιωμάτων, της αυτονομίας και της "αντίστασης" στην κρατική επιβολή. Αυτό είναι ένα μεγάλο θέμα που κατά καιρούς λαμβάνει διάφορες μορφές και εκφάνσεις, η πιο πρόσφατη από τις οποίες είναι το κίνημα μη καταβολής διοδίων.

Με ενοχλεί, όμως, και με εξοργίζει η επισημοποίηση της νοσηρής λογικής ότι όλα επιτρέπονται αν είσαι διατεθειμένος να πληρώσεις, ανεξάρτητα από τις συνέπειες που μπορεί να έχουν σε ένα σημαντικό τμήμα του πληθυσμού. Με αυτή τη λογική μπορεί να νομιμοποιηθεί π.χ. η απεριόριστη εκπομπή ρύπων από τις βιομηχανίες, να θεσμοθετηθεί το γρηγορόσημο και το φακελάκι με συγκεκριμένες ταρίφες και να επιτραπεί η στάθμευση σε κάθε σπιθαμή πεζοδρομίου με το ανάλογο τίμημα. Αφού ήδη γίνονται έτσι κι αλλιώς, γιατί να μην αυξήσει κι από κει το κράτος τα έσοδά του; Ποια η διαφορά με το να επιτραπεί το κάπνισμα σε ορισμένους δημόσιους χώρους, σε βάρος του πληθυσμού που δεν καπνίζει;



Επίσης, σε μια περίοδο που είναι εξαιρετικά σημαντική η ανάγκη να εμπεδωθεί μια ελάχιστη αίσθηση συνέπειας και συνέχειας στη λειτουργία των κρατικών θεσμών και δομών έρχεται αυτή η τεράστια κωλοτούμπα για να μας θυμίσει ότι τίποτα δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένο σε αυτή τη χώρα. Όταν, λοιπόν, το ίδιο το κράτος δε φροντίζει έστω και όψιμα να δημιουργήσει τη βάση ενός πλέγματος αρχών και αξιών που να παραμένει αταλάντευτο και ανεπηρέαστο από αλλαγές πολιτικών, κυβερνήσεων, κοινωνικοοικονομικών συνθηκών κλπ. αλλά ακυρώνει δικές του αποφάσεις για απλά και αυτονόητα ζητήματα σε διάστημα μηνών, τότε αυτόματα δίνει στον καθένα το δικαίωμα να δρα ανεξέλεγκτα στη βάση του προσωπικού του συμφέροντος, αφού τα πάντα μπορούν να αλλάξουν αν βρεθεί η κατάλληλη αφορμή. Και η αφορμή εδώ είναι το χρήμα.

Αλλά πιο επικίνδυνη είναι η συνέχιση αυτής της κοντόφθαλμης και καταστροφικής λογικής που θέλει το προσωρινό όφελος να υπερισχύει του μακροπρόθεσμου. Είναι ακριβώς αυτή η λογική που έφερε τη χώρα στο χείλος του γκρεμού που βρίσκεται τώρα. Είναι η λογική της αντιμετώπισης των συνεπειών αντί της αιτίας, καθώς μέρος των εσόδων από την εφαρμογή αυτού του μέτρου θα δοθεί για τη βελτίωση των νοσοκομειακών υποδομών αντί για την πρόληψη και μείωση του ποσοστού των καπνιστών στον συνολικό πληθυσμό. Είναι μια λογική σύγκρισης κόστους-ωφέλειας σε βραχυπρόθεσμο επίπεδο, αφού το άλλο μέρος των εσόδων θα χρησιμοποιηθεί για την κάλυψη των ελλειμμάτων των νοσοκομείων - κάλυψη, δηλαδή, της ανίερης σπατάλης στα νοσοκομεία με την υπονόμευση της δημόσιας υγείας. Είναι η λογική της βέβαιης ασυλίας για τις μακροπρόθεσμες συνέπειες τωρινών αποφάσεων, αφού κανείς δε θα αναρωτηθεί σε 20 χρόνια από τώρα αν και σε τι ποσοστό η απόφαση υπέρ του καπνίσματος συνέβαλε π.χ. στην αύξηση των θανάτων από καρκίνο του πνεύμονα, ούτε φυσικά θα αναζητήσει σχετικές ευθύνες. Τέλος, είναι η καταστρατήγηση των λεπτών ορίων μεταξύ νομιμότητας και κοινωνικής, πλέον, ηθικής. Κοινώς, λαμβάνεται ένα νόμιμο αλλά ελάχιστα ηθικό μέτρο που θα αποφέρει άμεσα σε βάρος του μακροπρόθεσμου συμφέροντος, θα καλύψει οικονομικές ζημιές του παρελθόντος αντί να επενδύσει στο μέλλον και για το οποίο κανείς δεν πρόκειται να λογοδοτήσει μελλοντικά. Σας θυμίζει κάτι;

Περιμένω πλέον να ανοίξει η όρεξη του οικονομικού επιτελείου και να θεσμοθετηθούν όχι μόνο οι πρακτικές που περιέγραψα πιο πάνω αλλά και πολλές άλλες. Εξάλλου, ευκαιρίες και πεδία δράσης υπάρχουν πάμπολλα: όπως πολύ εύστοχα σχολίασε ο @anestis: "και το ξύλο στους βουλευτές να επιτραπεί με την καταβολή ειδικού Χατζηδακόσημου". Τι τους εμποδίζει άλλωστε;

Posted in | 5 Comments

Juliet, Naked

Η Annie και ο Duncan είναι ένα ζευγάρι στα early-40s που συζούν για 15 χρόνια σε μια θανατερά βαρετή αγγλική κωμόπολη. Εκείνη εργάζεται στο τοπικό μουσείο, εκείνος διδάσκει σε κάποιο κολλέγιο και έχει ψύχωση με τον Tucker Crowe, έναν Αμερικανό τραγουδιστή που απέκτησε κάποια φήμη στα 80s και εξαφανίστηκε απότομα και οικειοθελώς από προσώπου γης. Με αφορμή μια κυκλοφορία ενός δίσκου του Crowe μετά από 18 χρόνια σιωπής, η Annie έρχεται σε επαφή μαζί του μέσω μιας κριτικής που ποστάρει στη fan page που διατηρεί ο Duncan. Η επαφή τους, αρχικά ηλεκτρονική και ύστερα δια ζώσης, την οποία για μεγάλο χρονικό διάστημα η Annie διατηρεί κρυφή από τον Duncan, αλλάζει τη θεώρηση της ζωής και των δύο και ειδικά της Annie που τελικά κάνει τη μεγάλη αλλαγή που επιθυμούσε και πηγαίνει στην Αμερική για να συζήσει με τον Tucker.


Με τα βιβλία του Nick Hornby έχω μια περίεργη σχέση, την οποία συνειδητοποίησα τώρα που τελείωσα αυτό το βιβλίο: δεν υπάρχει ούτε ένα από όσα έχω διαβάσει που δεν μου άρεσε (τουλάχιστον), κι όμως δεν είναι από τους αγαπημένους μου συγγραφείς. Λάτρεψα το Fever Pitch (ως οπαδός της Arsenal όπως και ο Hornby), το 31 Songs και το High Fidelity, ρούφηξα το Slam και συγκινήθηκα με το Juliet, Naked. Κάτι όμως με απέτρεπε από το να ψάξω περισσότερα για τη ζωή του και το έργο του, να διαβάσω συνεντεύξεις, κριτικές άλλων κλπ. όπως έχω κάνει κατά κόρον με τον Mario Vargas Llosa, τον J.M. Coetzee και εσχάτως με τον Jonathan Franzen. Νομίζω ότι ο λόγος είναι πως τα έργα του Hornby δεν έχουν το ειδικό βάρος των έργων των προαναφερθέντων. Είναι, δηλαδή, κάτι σαν την Arsenal στο ευρωπαϊκό ποδόσφαιρο: σεβαστή και υπολογίσιμη δύναμη αλλά χωρίς την ιστορία και το όνομα της Real, της Barcelona ή της Milan. Επιπλέον, τα θέματα των μυθιστορημάτων του δεν προδιαθέτουν για "μεγάλα" βιβλία: μπάλα, ποπ μουσική, κι άλλη μουσική με έμφαση σε λίστες, top-5 και b-sides, νεανική εγκυμοσύνη, σχέσεις μεταξύ μοντέρνων ανθρώπων, κι όλα αυτά σε ένα Αγγλό-κεντρικό, ή μάλλον Λονδινο-κεντρικό σκηνικό. Καμία σχέση, δηλαδή, με τις πολιτικές πραγματείες του Llosa, τη βαθιά και συντριπτική ψυχανάλυση του Coetzee και την μεγαλειώδεις, ευφυείς προσωπογραφίες του Franzen.

Όμως τα βιβλία του έχουν τη δυνατότητα να σε κρατάνε στις σελίδες τους, να εισχωρείς στους χαρακτήρες με ευκολία και να περνάς μερικές ευχάριστες και ενίοτε συγκλονιστικές ώρες μαζί τους. Υπό αυτή την έννοια, ο Hornby είναι μια από τις σίγουρες επιλογές μου, όπως και η Arsenal εδώ και καμιά 20αριά χρόνια. Κι αν για την τελευταία κάποτε στα 80s και τις αρχές των 90s ίσχυε το σύνθημα "boring, boring Arsenal" εξαιτίας του μη θελκτικού ποδόσφαιρου που έπαιζε, για τον Hornby ισχύει το αντίθετο. Θυμίζει την εξαιρετική Arsenal του Arsène Wenger εποχής 2003-2006 που κέρδισε το νταμπλ στην Αγγλία και μάλιστα αήττητη αλλά δεν κατάφερε να κάνει το παραπάνω βήμα στην Ευρώπη: παρότι έφτασε σε τελικό Champions League το 2006, έχασε το τρόπαιο από τη Barcelona. Οι συγκρίσεις μεταξύ συγγραφέων δικές σας.

Posted in | 2 Comments
Από το Blogger.