Archive for 2013

Το μέσο και το μήνυμα

Κάθε χρόνο τέτοιες μέρες θυμάμαι την απόλυσή μου από το στρατό - ήταν 18 Νοεμβρίου του 2009, την ημέρα μάλιστα του δεύτερου μπαράζ της Εθνικής με την Ουκρανία για το Μουντιάλ του 2010 (0-1 για όσους δε θυμούνται). Μαζί με την απόλυση έρχονται στο μυαλό ιστορίες από τη θητεία, ολοένα λιγότερες, φοβάμαι, όσο περνάνε τα χρόνια, ή σκόρπιες στιγμές που ανήκαν κάποτε σε μια ολότητα της οποίας το νήμα έχει πλέον κοπεί σε πολλά μέρη. Υπάρχουν όμως μερικές ιστορίες, οι πιο έντονες, που παραμένουν στη μνήμη αναλλοίωτες και με τις περισσότερες λεπτομέρειες στη θέση τους. Ξεχωρίζω μία που θα ήθελα να τη μοιραστώ, πιο πολύ για να βάλω σε τάξη τις σκόρπιες σκέψεις μου όποτε τη θυμάμαι.

Ήταν τέλος του καλοκαιριού σε κάποια επιθεώρηση γαλονάτου, υψηλά ιστάμενου σε εθνικό επίπεδο. Τα νεύρα όλων στην τσίτα μέρες πριν, για να είναι όλα στην εντέλεια - τουλάχιστον στην όψη. Όσοι άντρες διαβάζετε τα ξέρετε εξίσου καλά. Με είχαν ορίσει θαλαμοφύλακα την ώρα της επίσκεψης του γαλονάτου, με την ιδιότητα του μεγαλύτερου σε ηλικία στην ίλη, και πραγματικά ο θάλαμος ήταν άψογος. Αφού περνάει από άλλους χώρους του στρατοπέδου, έρχεται και στον θάλαμο, μαζί με τους Απαραίτητους Γαλονάτους του νησιού, τη διοίκηση του στρατοπέδου, συνολικά 7-8 άτομα. Ακολούθησε μέσες-άκρες ο εξής διάλογος:

- Στρατιώτης κλπ. κλπ.
- Είσαι μεγαλος εσύ. Πόσο είσαι;
- 31 κύριε γαλονάτε
- Και με τι ασχολείσαι;
- Είμαι ερευνητής στο πανεπιστήμιο μπλα μπλα μπλα
- Ερευνητής; Και με τι μέσο την πήρες τη θέση;

Κόλλησα. Απέναντί μου είναι ένας άνθρωπος που με γνωρίζει γύρω στα 6 δευτερόλεπτα, έχουμε ανταλλάξει λιγότερες από είκοσι λέξεις και όμως με ρωτάει τι μέσο έβαλα για τη δουλειά μου - για το ότι έβαλα μέσο ήταν προφανώς σίγουρος. Όλα τα παραπάνω συνέβαλαν στο να μου ξεφύγει ένα ειρωνικό γελάκι, που το έπιασε αμέσως. Από πίσω ένας ανθυπολοχαγός μου έκανε νόημα με τα μάτια να μην πω τίποτα.


- Έχω πτυχίο με μ.ό. τόσο, μεταπτυχιακό τίτλο με μ.ό. 9 και honours, συστατική από καθηγητή του ΜΙΤ και ερευνητική εμπειρία 8 ετών σε πάνω από δέκα έργα. Δε χρειάζομαι κανένα μέσο (#πάρτα).

Κάποιοι Απαραίτητοι κουνήθηκαν λίγο αμήχανα αλλά εγώ εκεί. Στην ημιανάπαυση, με το βλέμμα σταθερό.

Με κοίταξε ψυχρά, ρώτησε με τι ασχολούμαι στην έρευνά μου και πώς είναι οι συνθήκες στο πανεπιστήμιο, είπε κάτι σαν "εντάξει, στρατιώτη, καλή πρόοδο" κι έφυγε προς τις άλλες εγκαταστάσεις ακολουθούμενους από τους Ραίτητους*. Μετά από λίγη ώρα ήρθε ο ανθύπας και μου είπε "ξέρεις, θα μπορούσες να έχεις πάρει τιμητική άδεια, οι άλλοι πήραν".

Όντως, θα μπορούσα να είχα πάρει μερικές μέρες άδεια σιωπώντας ή δίνοντας μια απάντηση που θα βόλευε τον γαλονάτο. "Ο πατέρας μου", για παράδειγμα ή, ακόμα πιο αόριστα, "κάποιες γνωριμίες". Επέλεξα να μην το κάνω, όχι γιατί ήθελα να το παίξω επαναστάτης αλλά γιατί ο γαλονάτος ξεπέρασε τα όρια ανοχής της επίδειξης της εξουσίας του. Κι αν σε μια πιο απότομη απάντηση θα έβρισκε την απαραίτητη αφορμή για να ασκήσει αυτή την εξουσία, στη δική μου δεν μπόρεσε να βρει κάποιο πάτημα. Ήταν, εξάλλου, η αλήθεια.

Με εντυπωσιάζει όμως ακόμα η ερώτησή του περί μέσου και το μήνυμα που ήθελε να περάσει. Διακρίνω τρεις περιπτώσεις: είτε πραγματικά πίστευε ότι τέτοιες θέσεις λαμβάνονται μόνο με μέσο, είτε θεώρησε ότι το να υπονοήσει με απότομο (σχεδόν προσβλητικό) τρόπο την ύπαρξη μέσου θα ισχυροποιούσε ακόμα περισσότερο την εικόνα του απέναντι σ'έναν απλό στρατιώτη, είτε με τέσταρε με σκοπό να μου δώσει άδεια. Στην πρώτη περίπτωση, μόνο η σκέψη ότι το μέσο είναι ο βασικός τρόπος επιλογής δείχνει πόσο βαθιά ριζωμένη είναι αυτή η νοοτροπία σ'ένα ολόκληρο σύστημα, από τον στρατιώτη που βάζει βύσμα για να πάρει μια άδεια ή μια καλή μετάθεση μέχρι τον διοικητή που δέχεται να τα ικανοποιήσει. Προφανώς δε λέω κάτι το καινούριο, προσωπικά όμως δεν το είχα ξανασυναντήσει σε τέτοιο βαθμό. Στη δεύτερη περίπτωση, το μέλημα της επίδειξης ισχύος του υψηλόβαθμου προς τον υφιστάμενο περνά από την απαξίωση του δεύτερου - άλλο κλασικό χαρακτηριστικό του στρατού, το οποίο δεν συναντάται μόνο στους πραγματικά υψηλόβαθμους αλλά γενικά σε όσους έχουν υψηλότερο βαθμό από εσένα. Φυσικά εκεί τα κάθε λογής στερεότυπα παίζουν το ρόλο τους: "ερευνητής σε δημόσιο οργανισμό = βύσμα" και νομίζεις ότι τον κάνεις σκόνη τον άλλο. Η τρίτη περίπτωση μπορεί να είναι πιο πιθανή, αν σκεφτείς την αντίδρασή του μετά την απάντησή μου και ιδιαίτερα μετά το σχόλιο του ανθυπολοχαγού. Ίσως πάλι να μην ήταν τίποτα από τα παραπάνω κι απλά να βγάζω θεωρίες για ν'απασχολώ το μυαλό μου.

Για την ιστορία, άδεια πήρα λίγες εβδομάδες αργότερα και χωρίς μέσο.


* Λένος Χρηστίδης, Bororó, 4η έκδοση, σελ. 157.

Leave a comment

"cripple Monday"

Θυμάμαι ότι όταν είχα αγοράσει τη "μπανάνα" το 1993, σε βινύλιο εννοείται, ένας φίλος μου είχε πει "δεν είναι όλα τα τραγούδια όπως το Sunday Morning", υπονοώντας (και προειδοποιώντας με) ότι δε θα άντεχα τον υπόλοιπο δίσκο. Τελικά το Sunday Morning ήταν το κομμάτι που άκουσα λιγότερο από εκείνο το δίσκο, κι από τους επόμενους. Η πρώτη επαφή με μουσική που ηχεί ενοχλητικά στα αυτιά ενός 15χρονου είναι καθοριστική: ή σε ελκύει σαν τις Σειρήνες ή σε στέλνει στα τσιφτετέλια. Για εμένα τότε (και τώρα αλλά σε μικρότερο βαθμό) όσο πιο τραχύς ήταν ο ήχος, τόσο πιο θελκτικός ήταν: Joy Division, Black Flag, ακόμα κι αυτοί οι Durutti Column. Γιαυτό και το άγριο και θορυβώδες White Light/White Heat (1968) είναι από τους αγαπημένους μου δίσκους - κι είναι βγαλμένος από το μοναδικό μυαλό του Lou Reed.



* o τίτλος του post είναι στίχος από το κομμάτι "I Heard Her Call My Name" στη δεύτερη πλευρά του δίσκου

1 Comment

Οι "απαραίτητοι κακοί"

Πέρυσι τον Οκτώβριο εξηγούσα σε ξένους συναδέλφους, σε ένα από κείνα τα κλασικά τραπεζώματα ευρωπαϊκών έργων, γιατί η Χρυσή Αυγή δεν είναι πολιτικό κόμμα αλλά νεοναζιστική οργάνωση που βρίσκεται σε πλήρη εχθρότητα με την κοινοβουλευτική δημοκρατία. Πάσχιζα να τους πείσω ότι ένα τέτοιο μόρφωμα κατάφερε να εκλέξει 18 βουλευτές και να έχει μισό εκατομμύριο φανερούς υποστηρικτές - τους φαινόταν αδιανόητο, θεωρούσαν ότι ακόμα και σε αυτές τις ακραίες συνθήκες κρίσης θα λειτουργούσαν τα δημοκρατικά αντανακλαστικά και οι συλλογικές μνήμες ενός λαού που έχει υποφέρει από το ναζισμό. Έφυγα από εκείνο το τραπέζι χωρίς να είμαι σίγουρος ότι τους είχα πείσει για κάτι που σε εμένα τουλάχιστον ήταν προφανές.

Μετά τη δημοσιότητα που έλαβε η δολοφονία εντός και εκτός Ελλάδας, μερικοί από αυτούς τους συναδέλφους άρχισαν να με ρωτάνε αν η κατάσταση είναι τόσο σοβαρή όπως παρουσιαζόταν από τα μέσα ενημέρωσης. Μετά την αρχική έκπληξη, καθώς δε μου είχε ξανατύχει σε τυπική επαγγελματική επικοινωνία να στριμώχνονται τέτοιες ερωτήσεις, συνειδητοποίησα ότι η διεθνής διάσταση αυτού που μέχρι σήμερα θεωρούσαμε τοπικό πρόβλημα έχει ξεπεράσει το επίπεδο της δημοσίευσης μερικών άρθρων και ενός ή δύο ρεπορτάζ, και έχει φτάσει να αγγίζει το θεμελιώδες επίπεδο της ευρωπαϊκής κοινωνίας: τους μεμονωμένους Ευρωπαίους πολίτες. Κοινή συνισταμένη των σχολίων τους είναι ότι ο κίνδυνος τους αγγίζει γιατί μια χαλασμένη οικονομία φτιάχνεται πιο εύκολα από μια χαλασμένη κοινωνία - και ποιος μπορεί να το αρνηθεί;

Πάντα θεωρούσα ότι οι ευρωπαϊκοί θεσμοί είναι οι μόνοι που μπορούν να διαφυλάξουν τα δημοκρατικά κεκτημένα σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο, όταν οι εθνικές αρχές αποδεικνύονται ανίκανες ή απρόθυμες να το πράξουν. Όμως η απροθυμία της ελληνικής πολιτικής εξουσίας να αντιμετωπίσει το ναζισμό ενεργοποίησε τα αντανακλαστικά όχι μόνο ευρωπαϊκών θεσμών (όπως π.χ. μέσω των δηλώσεων του Hannes Swoboda και του Γενικού Γραμματέα του Συμβουλίου της Ευρώπης Thorbjørn Jagland), που μπορούν εκ των πραγμάτων να αυξήσουν την πίεση προς την εθνική αρχή, αλλά και Ευρωπαίων πολιτών που αισθάνονται ότι απειλείται η ειρηνική παράδοση και το δημοκρατικό κεκτημένο που χαρακτηρίζουν εδώ και έξι δεκαετίες την Ενωμένη Ευρώπη. Για πολλούς αυτοί είναι οι "απαραίτητοι κακοί" που επιβουλεύονται την εθνική κυριαρχία και προσβάλλουν τον 'περήφανο ελληνικό λαό' με υποδείξεις και νουθεσίες. Όμως αυτοί σήμερα μας θυμίζουν εμφατικά το αυτονόητο των παραπάνω παραγράφων και μας φέρνουν μπροστά στην ευθύνη των πράξεών μας. Σε προσωπικό επίπεδο, οι συνάδελφοί που μου εκφράζουν αυτή την ανησυχία, μου υπενθυμίζουν ότι υπάρχει και ατομική ευθύνη για τη σημερινή κατάσταση. Αυτούς τους "απαραίτητους κακούς" τους θέλω μαζί μου και όχι απέναντί μου.


Update: Το μεγαλύτερο μέρος αυτού του post γράφτηκε πριν δύο μέρες. Αυτή τη στιγμή είναι σε εξέλιξη επιχείρηση σύλληψης βουλευτών και στελεχών της Χρυσής Αυγής. Νομίζω ότι είναι φανερό πως η συντονισμένη (μέχρι στιγμής) δράση του κράτους είναι σε μεγάλο βαθμό αποτέλεσμα της ενεργοποίησης και πίεσης των ευρωπαϊκών θεσμών.

Leave a comment

The joy of cooking

Η κουζίνα είναι το αγαπημένο μου μέρος στο σπίτι, τελεία και παύλα. Δεν ήταν όμως πάντα έτσι. Όταν έβλεπα τον πατέρα μου, χαμένο μέσα σε κατσαρόλες και ατμούς, να μαγειρεύει είτε για την οικογένεια είτε για καλεσμένους και να χαίρεται βλέποντας άδεια πιάτα και ευχαριστημένους συνδαιτημόνες, δε μπορούσα να σκεφτώ πόσο πολύ θα με επηρέαζε στο μέλλον. Έστω κι αν με έμαθε να εκτιμώ την αξία του καλομαγειρεμένου σπιτικού φαγητού με φρέσκα υλικά και του "τραπεζιού" που τείνει να είναι από τις ελάχιστες στιγμές που φέρνουν κοντά ένα ζευγάρι, μια οικογένεια, φίλους.

Δε χρειάζονται πολύπλοκα σκεύη, άπειρα βιβλία με συνταγές και περιοδικά και εξειδικευμένες γνώσεις για να νιώσεις την ελευθερία της δημιουργίας μέσα σε μια κουζίνα. Τα βιβλία που χρησιμοποιώ περισσότερo είναι 4-5 και δοκιμασμένα, δηλ. πιτσιλισμένα με λεκέδες από το μαγείρεμα, με τσακισμένες σελίδες, με post-it για να μου θυμίζουν τις δικές μου παραλλαγές. Ο Γύρος του Κόσμου με ένα Πηρούνι του Μιχάλη Κωττάκη, το Jamie's Italy και το Jamie Does... του Jamie Oliver, η Χρύσα Παραδείση (η Julia Child της ελληνικής κουζίνας κι από τα αγαπημένα μου βιβλία), κι άλλα 1-2 reference books με βασικές τεχνικές, και μερικά ακόμα για πιο περιστασιακή χρήση. Βάλε και μερικά blogs: το Λαχανόκιτσο, τη Θεία Σοφία το I Am A Food Blog κι ένα δυο ακόμα. Τα δε σκεύη μου λίγα και καλά. "Τουρλουμπούκι" θα πεις, και με το δίκιο σου, μεγάλε Έλληνα γκουρμέ, αλλά η δουλειά γίνεται μια χαρά όταν το ζητούμενο είναι αξιοπρεπές ερασιτεχνικό home cooking.

Το θέμα είναι ότι οι συνθήκες των τελευταίων μηνών στη δουλειά και η συνειδητοποίηση ότι κάποια πράγματα έχουν εδώ και πολύ καιρό πάρει λάθος κατεύθυνση, έχουν απομυζήσει κάθε ευχαρίστηση από την ενασχόληση με την κουζίνα. Εδώ συμβαίνει κάτι παράξενο: ενώ άλλες αγαπημένες ασχολίες (π.χ. τρέξιμο) τις σκέφτομαι ως αποδράσεις όταν τα πράγματα πηγαίνουν από το κακό στο χειρότερο, για να μπορώ να μαγειρέψω πρέπει πρώτα να νιώθω καλά. Κάπου εκεί σκέφτομαι τον πατέρα μου που μπορούσε να μαγειρέψει υπό οποιεσδήποτε συνθήκες (ψυχολογικές ή άλλες) με την ίδια απαράμιλλη επιτυχία. Ψάχνοντας να βρω τον τρόπο του, είχα καταλήξει στο ότι όσο πιο αποστασιοποιημένος είσαι στην κουζίνα, όσο πιο μηχανικά μαγειρεύεις, τόσο πιο σίγουρη είναι η επιτυχία κάθε φορά. Από την άλλη, θυμόμουν το Como Agua para Chocolate της Laura Esquivel (ω ναι, ήμουν μικρός όταν το διάβασα) και τον τρόπο που η Tita μετουσιώνει τα συναισθήματά της σε φαγητό. Μπέρδεμα.

Τον τελευταίο καιρό διαβάζω αυτοβιογραφικά βιβλία γνωστών σεφ, όπως το Kitchen Confidential του Tony Bourdain και τα Playing with Fire και Humble Pie του Gordon Ramsay. Παρά τη μεγαλομανία και την προφανή υπερβολή στη γραφή για να συνάδει με τους over-the-top χαρακτήρες τους, βρίσκω μια κοινή βασική διαπίστωση με εμένα και νομίζω κάθε ερασιτέχνη οικογενειακό μάγειρα. Αυτή τη διαπίστωση ο Bourdain εξέφρασε λιτά και εξαιρετικά, όταν ως παιδί δοκίμασε το πρώτο του όστρακο, ως εξής: "Food had power. It could inspire, astonish, shock, excite, delight and impress", είτε πρόκειται για τους σεφ που βρίσκονται στην πρωτοπορία της γαστριμαργικής δημιουργίας, είτε για τον ερασιτέχνη που δοκιμάζει και δημιουργεί για την οικογένεια και για τους φίλους. Εντάξει, πάντα τηρουμένων των αναλογιών - ένα επιτυχημένο οικογενειακό τραπέζι αντί για αστέρι Michelin θα κερδίσει μερικά επιδοκιμαστικά σχόλια. Υπάρχει όμως μεγαλύτερη χαρά για τον ερασιτέχνη μάγειρα από το να απολαμβάνουν καλό φαγητό οι άνθρωποι που αγαπά;

Ίσως τελικά το μυστικό της επιτυχίας είναι στο πόσο αγαπάς αυτούς για τους οποίους μαγειρεύεις, συμπεριλαμβανομένου του εαυτού σου.


* Ο τίτλος του post είναι από το ομώνυμο βιβλίο της Irma Rombauer, αμερικανίδας νοικοκυράς, που εκδόθηκε το 1931 και αποτελεί ένα από τα δημοφιλέστερα βιβλία μαγειρικής όλων των εποχών. Τείνω να πιστεύω ότι ο τίτλος τα λέει όλα για την επιτυχία του βιβλίου.

Posted in , | Leave a comment

Τρίτο




Εκκωφαντική η σιγή του δημόσιου ραδιοφώνου, αλλά πιο πολύ του Τρίτου. Θα μου επιτρέψετε.

Το 1984 ο Μάνος Χατζιδάκις είχε πει ότι "H EPT είναι πολύτιμη γιατί δίδει στον ελληνικό λαό την ευκαιρία να διαμαρτύρεται και να λέει «τι αίσχος που είναι η EPT» [...] H EPT είναι ένα απαραίτητο φάρμακο, για να ζούμε με την ψευδαίσθηση της ελευθερίας". Νομίζω ότι για πολλούς από εμάς η απώλεια είναι πολύ βαθύτερη.

Leave a comment

Sputnik Sweetheart: τυπωμένη μοναξιά

Το καλό με τα αγγλικά αεροδρόμια είναι ότι πάντα θα έχουν ένα τουλάχιστον κατάστημα που πουλάει βιβλία (όχι απαραίτητα βιβλιοπωλείο). Το κακό με αυτά τα καταστήματα είναι ότι αν το αεροδρόμιο δεν είναι στο Λονδίνο ή το Μάντσεστερ, οι επιλογές σε βιβλία περιορίζονται στα ευπώλητα, τα οποία αν και υπεραρκετά, συνήθως δε με ικανοποιούν. Έτσι, την Πέμπτη το απόγευμα, απέρριπτα με συνοπτικές διαδικασίες στα 5 υποκαταστήματα W.H. Smith στο αεροδρόμιο του Birmingham τους συνήθεις υπόπτους των αεροδρομιακών bookstands - Picoult, Evanovich, Patterson, Grisham, Dan Brown, Lee Child και τόσους άλλους που θα έπρεπε να δίνουν δωρεές στα αεροδρόμια απ'τα οποία βγάζουν το ψωμί τους -, τα προφανή (50 Shades of Grey κλπ.), κάποια που είχα ήδη διαβάσει κι οι επιλογές μειώνονταν επικίνδυνα.

Το άλλο καλό, αυτό με τους αγαπημένους συγγραφείς, είναι ότι μπορείς πάντα να τους έχεις σαν "plan B", αν όλες οι προσπάθειες αποτύχουν. Βέβαια, η επιλογή μιας σίγουρης λύσης (Llosa, Fry, Murakami, Kureishi μερικές από τις δικές μου) δε σου δίνει αυτή την όμορφη αίσθηση της αγωνίας μπροστά σε μία άγνωστη αλλά συνειδητή επιλογή. Όταν όμως η ώρα της επιβίβασης πλησιάζει κι η εικόνα μιας τρίωρης πτήσης στην οποία το μόνο ανάγνωσμα θα είναι το περιοδικό της αεροπορικής εταιρείας τείνει να γίνει πραγματικότητα, βάζεις σ' εφαρμογή το "plan B" κι είσαι κι ευχαριστημένος.

Το Sputnik Sweetheart είναι το όγδοο μυθιστόρημα του Haruki Murakami (1999 στα ιαπωνικά, 2001 στα αγγλικά). O K., φοιτητής, είναι ερωτευμένος με τη Sumire, τη μοναδική του φίλη και αδερφή ψυχή, η οποία προσπαθεί να πραγματοποιήσει το μοναδικό όνειρο που είχε από μικρή: να γίνει συγγραφέας. Η Sumire γνωρίζει μια γυναίκα 17 χρόνια μεγαλύτερή της, τη Miu, την οποία και ερωτεύεται παράφορα. Συνοδεύοντάς την σε ένα ταξίδι στην Ευρώπη, η Sumire εξαφανίζεται μυστηριωδώς από ένα ελληνικό νησί και ο Κ. καλείται από την Miu να έρθει στην Ελλάδα για να βοηθήσει στην αναζήτηση. Στην Ελλάδα, ο Κ. βρίσκει δύο αρχεία στο laptop της Sumire που εξηγούν το πάθος της Sumire για τη Miu και μια δραματική εμπειρία της Miu που την άλλαξε ολοκληρωτικά και δεν την αφήνει να δοθεί σε κανέναν. H Sumire δεν εμφανίζεται και οι δύο ήρωες μετά από λίγο καιρό επιστρέφουν στην πραγματικότητά τους. Ο Κ. οικτίρει τη μοναξιά του και στο τέλος του έργου αναρωτιέται αν αξίζει να κάνει κι αυτός το άλμα σε έναν διαφορετικό κόσμο, όπως η Sumire και η Miu. Ένα (φανταστικό;) τηλεφώνημα από τη Sumire φαίνεται ότι δίνει την απάντηση.

Οι 225 σελίδες του βιβλίου μου πήραν κάτι παραπάνω από δυόμισι ώρες (μαζί με το γεύμα). Κι αυτό γιατί η γραφή του Murakami είναι σ'αυτό το βιβλίο γυμνή και πικρή, η δομή της ιστορίας απέριττη και το σκηνικό λιτό σαν ένα μικρό ελληνικό νησί το κατακαλόκαιρο. Κι αν το θέμα της μοναξιάς είναι παρόν σε κάθε μυθιστόρημα του Murakami, στο Sputnik Sweetheart η γλώσσα, η δομή και το σκηνικό συντελούν ώστε να διαπερνά κάθε εικόνα και γεγονός που περιγράφεται. Οι τρεις χαρακτήρες είναι η επιτομή της μοναξιάς - ο ανομολόγητος έρωτας του Κ., ο ανεκπλήρωτος έρωτας της Sumire, η αδυναμία της Miu να δοθεί - όπως οι δορυφόροι (Sputnik) που συναντιούνται μόνο πρόσκαιρα κι έχουν για ελάχιστο χρόνο τη δυνατότητα να συνδεθούν.

I closed my eyes and listened carefully for the descendants of Sputnik, even now circling the Earth, gravity their only tie to the planet. Lonely metal souls in the unimpeded darkness of space, they meet, pass each other, and part, never to meet again. No words passing between them. No promises to keep.

Εδώ θα έπρεπε λογικά να ακολουθήσουν 2-3 παράγραφοι με αχρείαστες πληροφορίες για το ότι η μοναξιά δεν είναι το μοναδικό θέμα του βιβλίου, ότι η λεπτή γραμμή που χωρίζει την παρουσία από την απουσία χάνεται, ότι ο Murakami για μια ακόμα φορά ενσωματώνει στην πλοκή τα αγαπημένα του μοτίβα (γάτες, φεγγάρι, jazz μουσική), ότι τα γεύματα που περιγράφει φαίνονται λαχταριστά, και άλλα. Όμως ακόμα και τώρα, σχεδόν τρεις μέρες μετά, μου είναι δύσκολο να γράψω χωρίς να ξαναζώ εκείνη την εγκατάλειψη που ένιωσα όταν έκλεισα το βιβλίο, λίγα λεπτά πριν την προσγείωση. Κι αν η θλίψη της μοναξιάς είναι παρούσα, για παράδειγμα, στο Kafka on the Shore και ιδιαίτερα στο 1Q84, στο Sputnik Sweetheart εμποτίζει κάθε πόρο και κάθε κύτταρο του εγκεφάλου σου. Εδώ να πω πόσο ευχαριστώ τη γυναίκα μου που ήρθε να με πάρει από το αεροδρόμιο - κι ας μην ήξερε τι είχα αποφασίσει να διαβάσω. Σ' όλη τη διαδρομή σκεφτόμουν ότι το αντίστοιχο αυτού του βιβλίου σε μουσική θα ήταν το Nebraska του Bruce Springsteen.

Το Sputnik Sweetheart θα το λατρέψεις αν αγαπάς τον Murakami. Αν δεν έχεις ξαναδιαβάσει, γνώμη μου είναι να ξεκινήσεις από κάτι πιο μαλακό (π.χ. Norwegian Wood, Kafka on the Shore) γιατί η δύναμη αυτού του απλά γραμμένου και σύντομου μυθιστορήματος θα σε συνταράξει. Κι εδώ που τα λέμε, δεν είναι και λίγο να βυθίζεσαι οικειοθελώς στη θάλασσα της εγκατάλειψης όταν όλοι προσπαθούμε να ανεβούμε στην επιφάνεια.

Leave a comment

Η συλλογική εικόνα

Νομίζω ότι μια από τις πιο ισχυρές επιπτώσεις της ελληνικής κρίσης είναι ότι η συνολική αρνητική εικόνα για την Ελλάδα μεταφέρεται και επηρεάζει την αξιολόγηση σε ατομικό, εταιρικό ή ομαδικό επίπεδο. Η φήμη που συνήθως έχεις χτίσει με αίμα, δάκρυα κι ιδρώτα πλήττεται από ένα κύμα αρνητισμού με βάση μια απροσδιόριστη συλλογική ευθύνη ενός ολόκληρου λαού, συνοδευόμενη από μια χαιρέκακη δήθεν επιβεβαίωση ξεπερασμένων στερεοτύπων για το επίπεδο εργατικότητας και αποτελεσματικότητάς του. Αυτό το πλήγμα έρχεται ακόμα κι όταν έχεις επανειλημμένα και πρόσφατα αποδείξει το αντίθετο. Είναι ένας ιδιότυπος ρατσισμός που τον νιώθεις στο πετσί σου όταν π.χ. ο Ολλανδός συνέταιρος που δεν έχει ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις του στέκεται επικριτικά απέναντι στη δική σου συμβολή, ή όταν ο Γάλλος σε ψέγει στο δείπνο επειδή "δεν πληρώνεις τους φόρους σου".

Από την άλλη, υπάρχουν πολλοί που αναγνωρίζουν ότι μέσα στις αντίξοες συνθήκες όχι απλά κάνεις ό,τι μπορείς αλλά συνεχίζεις να εργάζεσαι στο ίδιο υψηλό επίπεδο που γνωρίζουν ότι διαθέτεις. Κι είναι υπέροχο το συναίσθημα να παρευρίσκεσαι, λόγου χάρη, σε συναντήσεις με ανθρώπους από δεκαπέντε χώρες και να αναγνωρίζεται από όλους ότι η πιο ουσιαστική, σε ποιότητα και ποσότητα, συμμετοχή ήταν η δική σου. Μερικές καταστάσεις, όπως το θρίαμβο των στερεοτύπων, δεν αξίζει να παλεύεις να τις αλλάξεις, όμως εκεί που το έδαφος είναι γόνιμο αξίζει να δώσεις παραπάνω από αυτό που θεωρείται επαρκές. Κι αυτό αξίζει να το κάνεις όχι μόνο για τον εαυτό σου αλλά και γι'αυτή τη συλλογική εικόνα τούτης της χώρας, όταν έχεις την ικανότητα, έστω και στο ελάχιστο, να την επηρεάσεις θετικά.

Leave a comment

Ανατομία ενός ταξιδιού

Πρωινή πτήση. Στο αεροπλάνο προσπαθώ να μετριάσω το άγχος α) κάνοντας ότι δουλεύω και β) παρατηρώντας άχρηστες λεπτομέρειες. Όπως για παράδειγμα τη βιώσιμη σοκολάτα που τρώω πηγαίνοντας σε συνάντηση έργου για τη βιωσιμότητα.



Φτάνω στο χώρο της συνάντησης, που τυπικά είναι λιτός, ψυχρός, ως και κλινικός. Ανεβάζω παλμούς, παρότι το κλίμα είναι φιλικό και οι συνεργάτες προσμένουν τη συμμετοχή μου. Νομίζω ότι αυτό το τελευταίο με τρομάζει - αλλά μπορεί να είναι και το άσπρο.



Η ομάδα κάνει καλή δουλειά, αν και πάντα υπάρχουν συνεργάτες που συμμετέχουν περισσότερο από άλλους. Αναρωτιέμαι πώς να είναι στην προσωπική τους ζωή αυτοί που είναι πιο παθητικοί στις συναντήσεις. Έχω την εντύπωση ότι αυτά τα δύο δεν πάνε απαραίτητα μαζί.


Οι ώρες περνάνε, μαζί και το άγχος. Αρχίζω να σκέφτομαι τι θα κάνω μετά τη συνάντηση, νιώθω ότι θέλω να φύγω. Έκανα το καθήκον μου και με το παραπάνω, τώρα είναι η σειρά της πόλης να με ανταμείψει. Αλλά η δουλειά που πρέπει να γίνει είναι ακόμα αρκετή, γιαυτό υπομονή.


Το μόνιμο ερώτημα είναι αν στο τέλος της πρώτης μέρας θα υπάρχει ακόμα φυσικό φως για φωτογραφίες. Αυτή την εποχή ίσα που προλαβαίνω πριν το σούρουπο γίνει νύχτα. Όμως η νύχτα ξέρει ότι προτιμάς την ημέρα και προσπαθεί να σε δελεάσει προσφέροντάς σου εικόνες σαν κι αυτή.


Όταν το δείπνο τελειώσει, μπορεί κάποιοι να συνεχίσουν το socializing. One-off παρέες μεταξύ συνεργατών, που βρίσκονται μαζί λίγο από ανάγκη να μην πάνε στο δωμάτιο απ'τις 10 και λίγο επειδή γουστάρουν. Αυτή τη φορά το παρεάκι κόλλησε κάπως καλύτερα.


Τη δεύτερη μέρα ξεκινώ νωρίτερα για τη συνάντηση από μια μεγαλύτερη διαδρομή που σχεδίασα το προηγούμενο βράδυ, μέσα στην παραζάλη της αϋπνίας, της έντασης και του λίγο παραπάνω αλκοόλ. Ο δροσερός αέρας με ξυπνάει και για πρώτη φορά βλέπω την πόλη στο φως της μέρας και στον καθημερινό της κύκλο.


Χαζεύω το γοτθικό της χαρακτήρα και σκέφτομαι ότι αντί για Coetzee και Eagleman έπρεπε να είχα πάρει μαζί μου Ken Follett.


Μόλις τελειώσει κι η δεύτερη μέρα, κι αν είμαι τυχερός, μπορεί να έχω δυο-τρεις ελεύθερες ώρες. Οι πιο πολύτιμες ώρες του ταξιδιού, ολόδικές μου. Εγώ, οι σκέψεις μου κι η πόλη. Η ανταμοιβή μου.


Η πόλη θα μπορούσε να είναι οπουδήποτε στην Ευρώπη. Αυτή τη φορά ήταν η Γάνδη - πιο παλιά το Ρότερνταμ, η Φλωρεντία, η Δρέσδη, η Μαδρίτη και τόσες άλλες. Κι αυτή η ανατομία του ταξιδιού δεν είναι ποτέ βαρετή.

1 Comment

Ρέκβιεμ για τρία πανεπιστήμια

Σήμερα ο Υπουργός Παιδείας ανακοίνωσε ορισμένες σημαντικές αλλαγές στο χάρτη της πανεπιστημιακής και τεχνολογικής εκπαίδευσης της χώρας. Ισως η σημαντικότερη, από άποψη επιπτώσεων, είναι η συγχώνευση πέντε πανεπιστημίων της Αθήνας σε ένα Ομόσπονδο Πανεπιστήμιο που θα αποτελεί τον τρίτο πανεπιστημιακό πόλο στην πρωτεύουσα μαζί με το ΕΚΠΑ και το ΕΜΠ. Ανακοινώθηκαν όμως και άλλες αλλαγές, λιγότερο ή περισσότερο σημαντικές.

Η είδηση της κατάργησης τριών περιφερειακών πανεπιστημίων στο πλαίσιο αυτής της αναδιάρθρωσης μου προξένησε μια κάποια θλίψη. Τρία νέα πανεπιστήμια, ηλικίας τεσσάρων ως δέκα ετών, κλείνουν ως αυτόνομες οντότητες και οι ακαδημαϊκές τους δραστηριότητες απορροφώνται από άλλα ιδρύματα. Τη θλίψη μου τη γεννάει η αντιμετώπιση των πανεπιστημίων ως δημόσιων υπηρεσιών που μπορούν να ιδρύονται και να καταργούνται κατά το δοκούν. Το πανεπιστήμιο πρέπει να είναι ένας ζωντανός οργανισμός που μεγαλώνει, ωριμάζει, αποκτά χαρακτήρα, αφήνεται να βρει και να δημιουργήσει τους δικούς του πόρους, τη δική του παράδοση στον ερευνητικό και εκπαιδευτικό τομέα. Να ανταγωνιστεί και να αξιολογηθεί διαχρονικά σε εθνικό και διεθνές επίπεδο, να μετρήσει τις δυνάμεις του με βάση ακαδημαϊκά μέτρα και σταθμά, να δημιουργήσει τη δική του ερευνητική αριστεία και εκπαιδευτική πρακτική. Να μπορεί εν τέλει, αν δεν επιτύχει τους στόχους του, να αλλάξει ή να θέσει τέλος στη λειτουργία του από επιλογή και όχι από επιβολή. Ίσως αυτά τα τρία πανεπιστήμια να στερήθηκαν την ευκαιρία μιας αξιοπρεπούς προσπάθειας στο πλαίσιο της αντιμετώπισής τους ως ακόμα μίας δημόσιας υπηρεσίας που μπορεί να καταργηθεί. Το θλιβερό αποτέλεσμα είναι ένα ακούσιο τέλος μέσα σε ένα κλειστό και συγκεντρωτικό περιβάλλον που δε δίνει σημαντικές ευκαιρίες ανάπτυξης πέρα από τα στενά κρατικά όρια.

Από αυτές τις πρόχειρες σκέψεις νομίζω ότι γίνεται προφανής η ανάγκη για αυτονομία των πανεπιστημιακών ιδρυμάτων, που θα μπορούν να καθορίζουν τη μοίρα τους βάσει των δικών τους στρατηγικών επιλογών.

Leave a comment

Τσέκλιστ

Έχω ξεκινήσει το 1Q84 του Murakami εδώ και τρεις βδομάδες κι έχω διαβάσει 120 σελίδες, 120 περισσότερες απ'όσες διάβασα συνολικά τους τελευταίους 3 μήνες του '12. Με αυτό το ρυθμό προβλέπω να το τελειώσω κάπου τον Ιούνιο, που είναι μια καλή περίοδος για ν'αρχίσω να σκέφτομαι τι θα διαβάσω στις διακοπές. Τουλάχιστον θα το τελειώσω. Τσεκ.

Το τελευταίο μου τσιγάρο το έκανα το βράδυ της Πρωτοχρονιάς στο Mojo, καθώς κράζαμε με τους άλλους της παρέας τις αρχαίες μουσικές επιλογές του ντι τζέι - ιδιοκτήτη που μας πήγαιναν πίσω στην εποχή του Top FM, του Hippy Hippy Shake και της τέχνης να πατάς το REC ακριβώς όταν άρχιζε το τραγούδι στο ραδιόφωνο για να βγει καλή η συλλογή στη C-60. Αυτές τις 18,5 μέρες θα είχα καπνίσει 4 πακέτα, θα είχα ρουφήξει στα πνευμόνια μου 0,6 γραμμάρια πίσσας. Τη διαφορά τη νιώθω ήδη. Τσεκ.

Το άγχος που πέρασα τους τελευταίους μήνες του '12, μέχρι και την τελευταία διαολεμένη εργάσιμη μέρα, έχω ορκιστεί ότι δε θα το ξαναπεράσω ποτέ ξανά στη ζωή μου, με οποιοδήποτε κόστος για οποιονδήποτε επηρεάζεται από τις πράξεις μου. Ήδη φάνηκε μια φορά, το αισθάνθηκα, το ξεκουβάλησα και το μετέφερα εκεί που έπρεπε. Τσεκ.

Είπα ν'αρχίσω να φρεσκάρω τα somewhat παρωχημένα μουσικά μου ακούσματα, μιας και το '12 μόνο τη Lana del Rey και τον Martin Rossiter τους έπιασα απ'την αρχή (άντε και τους Alabama Shakes, και το καινούριο των Black Keys). Μπορώ να πω ήδη ότι το καινούριο LP των Yo La Tengo, που κυκλοφόρησε μόλις προχτές, θα είναι εύκολα μέσα στα 20 καλύτερα της χρονιάς, κάτι που μάλλον θα συμβεί και με αυτό των Villagers. Τσεκ.

Μια κατηφόρα μέχρι το καλοκαίρι. Τσεκ.

Κάτι άλλα προσωπικά, too personal για να γραφτούν εδώ, τσεκ κι αυτά. Μέχρι τώρα.


Κι είναι μόνο 19 Ιανουαρίου. Αλλά είναι μόλις 19 Ιανουαρίου.

2 Comments
Από το Blogger.