Το μέσο και το μήνυμα

Κάθε χρόνο τέτοιες μέρες θυμάμαι την απόλυσή μου από το στρατό - ήταν 18 Νοεμβρίου του 2009, την ημέρα μάλιστα του δεύτερου μπαράζ της Εθνικής με την Ουκρανία για το Μουντιάλ του 2010 (0-1 για όσους δε θυμούνται). Μαζί με την απόλυση έρχονται στο μυαλό ιστορίες από τη θητεία, ολοένα λιγότερες, φοβάμαι, όσο περνάνε τα χρόνια, ή σκόρπιες στιγμές που ανήκαν κάποτε σε μια ολότητα της οποίας το νήμα έχει πλέον κοπεί σε πολλά μέρη. Υπάρχουν όμως μερικές ιστορίες, οι πιο έντονες, που παραμένουν στη μνήμη αναλλοίωτες και με τις περισσότερες λεπτομέρειες στη θέση τους. Ξεχωρίζω μία που θα ήθελα να τη μοιραστώ, πιο πολύ για να βάλω σε τάξη τις σκόρπιες σκέψεις μου όποτε τη θυμάμαι.

Ήταν τέλος του καλοκαιριού σε κάποια επιθεώρηση γαλονάτου, υψηλά ιστάμενου σε εθνικό επίπεδο. Τα νεύρα όλων στην τσίτα μέρες πριν, για να είναι όλα στην εντέλεια - τουλάχιστον στην όψη. Όσοι άντρες διαβάζετε τα ξέρετε εξίσου καλά. Με είχαν ορίσει θαλαμοφύλακα την ώρα της επίσκεψης του γαλονάτου, με την ιδιότητα του μεγαλύτερου σε ηλικία στην ίλη, και πραγματικά ο θάλαμος ήταν άψογος. Αφού περνάει από άλλους χώρους του στρατοπέδου, έρχεται και στον θάλαμο, μαζί με τους Απαραίτητους Γαλονάτους του νησιού, τη διοίκηση του στρατοπέδου, συνολικά 7-8 άτομα. Ακολούθησε μέσες-άκρες ο εξής διάλογος:

- Στρατιώτης κλπ. κλπ.
- Είσαι μεγαλος εσύ. Πόσο είσαι;
- 31 κύριε γαλονάτε
- Και με τι ασχολείσαι;
- Είμαι ερευνητής στο πανεπιστήμιο μπλα μπλα μπλα
- Ερευνητής; Και με τι μέσο την πήρες τη θέση;

Κόλλησα. Απέναντί μου είναι ένας άνθρωπος που με γνωρίζει γύρω στα 6 δευτερόλεπτα, έχουμε ανταλλάξει λιγότερες από είκοσι λέξεις και όμως με ρωτάει τι μέσο έβαλα για τη δουλειά μου - για το ότι έβαλα μέσο ήταν προφανώς σίγουρος. Όλα τα παραπάνω συνέβαλαν στο να μου ξεφύγει ένα ειρωνικό γελάκι, που το έπιασε αμέσως. Από πίσω ένας ανθυπολοχαγός μου έκανε νόημα με τα μάτια να μην πω τίποτα.


- Έχω πτυχίο με μ.ό. τόσο, μεταπτυχιακό τίτλο με μ.ό. 9 και honours, συστατική από καθηγητή του ΜΙΤ και ερευνητική εμπειρία 8 ετών σε πάνω από δέκα έργα. Δε χρειάζομαι κανένα μέσο (#πάρτα).

Κάποιοι Απαραίτητοι κουνήθηκαν λίγο αμήχανα αλλά εγώ εκεί. Στην ημιανάπαυση, με το βλέμμα σταθερό.

Με κοίταξε ψυχρά, ρώτησε με τι ασχολούμαι στην έρευνά μου και πώς είναι οι συνθήκες στο πανεπιστήμιο, είπε κάτι σαν "εντάξει, στρατιώτη, καλή πρόοδο" κι έφυγε προς τις άλλες εγκαταστάσεις ακολουθούμενους από τους Ραίτητους*. Μετά από λίγη ώρα ήρθε ο ανθύπας και μου είπε "ξέρεις, θα μπορούσες να έχεις πάρει τιμητική άδεια, οι άλλοι πήραν".

Όντως, θα μπορούσα να είχα πάρει μερικές μέρες άδεια σιωπώντας ή δίνοντας μια απάντηση που θα βόλευε τον γαλονάτο. "Ο πατέρας μου", για παράδειγμα ή, ακόμα πιο αόριστα, "κάποιες γνωριμίες". Επέλεξα να μην το κάνω, όχι γιατί ήθελα να το παίξω επαναστάτης αλλά γιατί ο γαλονάτος ξεπέρασε τα όρια ανοχής της επίδειξης της εξουσίας του. Κι αν σε μια πιο απότομη απάντηση θα έβρισκε την απαραίτητη αφορμή για να ασκήσει αυτή την εξουσία, στη δική μου δεν μπόρεσε να βρει κάποιο πάτημα. Ήταν, εξάλλου, η αλήθεια.

Με εντυπωσιάζει όμως ακόμα η ερώτησή του περί μέσου και το μήνυμα που ήθελε να περάσει. Διακρίνω τρεις περιπτώσεις: είτε πραγματικά πίστευε ότι τέτοιες θέσεις λαμβάνονται μόνο με μέσο, είτε θεώρησε ότι το να υπονοήσει με απότομο (σχεδόν προσβλητικό) τρόπο την ύπαρξη μέσου θα ισχυροποιούσε ακόμα περισσότερο την εικόνα του απέναντι σ'έναν απλό στρατιώτη, είτε με τέσταρε με σκοπό να μου δώσει άδεια. Στην πρώτη περίπτωση, μόνο η σκέψη ότι το μέσο είναι ο βασικός τρόπος επιλογής δείχνει πόσο βαθιά ριζωμένη είναι αυτή η νοοτροπία σ'ένα ολόκληρο σύστημα, από τον στρατιώτη που βάζει βύσμα για να πάρει μια άδεια ή μια καλή μετάθεση μέχρι τον διοικητή που δέχεται να τα ικανοποιήσει. Προφανώς δε λέω κάτι το καινούριο, προσωπικά όμως δεν το είχα ξανασυναντήσει σε τέτοιο βαθμό. Στη δεύτερη περίπτωση, το μέλημα της επίδειξης ισχύος του υψηλόβαθμου προς τον υφιστάμενο περνά από την απαξίωση του δεύτερου - άλλο κλασικό χαρακτηριστικό του στρατού, το οποίο δεν συναντάται μόνο στους πραγματικά υψηλόβαθμους αλλά γενικά σε όσους έχουν υψηλότερο βαθμό από εσένα. Φυσικά εκεί τα κάθε λογής στερεότυπα παίζουν το ρόλο τους: "ερευνητής σε δημόσιο οργανισμό = βύσμα" και νομίζεις ότι τον κάνεις σκόνη τον άλλο. Η τρίτη περίπτωση μπορεί να είναι πιο πιθανή, αν σκεφτείς την αντίδρασή του μετά την απάντησή μου και ιδιαίτερα μετά το σχόλιο του ανθυπολοχαγού. Ίσως πάλι να μην ήταν τίποτα από τα παραπάνω κι απλά να βγάζω θεωρίες για ν'απασχολώ το μυαλό μου.

Για την ιστορία, άδεια πήρα λίγες εβδομάδες αργότερα και χωρίς μέσο.


* Λένος Χρηστίδης, Bororó, 4η έκδοση, σελ. 157.

. Bookmark the permalink.
Από το Blogger.